Đại Tá Vũ Thượng Văn
Lăng CHA CẢ.

Đă là người Không Quân VNCH th́ không ai mà không biết Lăng Cha Cả, ở xă Tân Sơn Nhất, quận Tân B́nh, tỉnh Gia Định. Tuy nhiên, cũng rất nhiều người Không Quân chỉ đi ngang qua Lăng Cha Cả để ra vào phi trường Tân Sơn Nhất, chưa chắc đă nh́n kỹ cái lăng đó h́nh dáng ra sao? Lại cũng không biết sự tích cái lăng ấy, và có lẽ cũng không biết lai lịch "Cha Cả" nầy là ai?

Cả chục ngàn chiến sĩ Không Quân đă mua bánh ḿ Lăng Cha Cả, đặc biệt là "dân" Sư Đoàn 5 và Bộ Tư Lệnh Không Quân. Bánh ḿ ngon, nóng, rẻ, thường thêm một miếng ớt cay, ăn sáng trên máy bay là "hết xẩy". Nhưng cũng cả chục ngàn KQ ấy khi mua bánh ḿ th́ quay lưng về phía Lăng Cha Cả, cho nên ngày nay có lẽ cũng chẳng nhớ cái lăng ấy ra sao. Để giúp các bạn ôn lại h́nh ảnh xưa, chúng tôi đă sưu tầm được tấm h́nh độc đáo nầy để các bạn cùng thưởng lăm. Thưởng lăm trong bùi ngùi, v́ lăng nầy đă bị chính quyền VC phá bỏ năm 1983, viện lư do là để phát triễn đô thị.

Cha Cả tên thật là Pierre Pigneau de Behaine, sinh ngày 02 tháng 11 năm 1741, tại Origny-en-Thierache (Pháp Quốc). Sau khi học nhiều trường đạo các cấp, tu viện và chủng viện Missions Etrangères (Thừa Sai Ngoại Quốc), ông được phong linh mục (prêtre) năm 1765, và được gửi qua Hà Tiên, Nam Kỳ (Cochinchine) để truyền giáo. Trong thời gian nầy, ông đă soạn thảo một cuốn tự điển lớn bằng tiếng Việt. Nhưng phần vừa bị chính quyền đàn áp (ông phải đi tù một thời gian), vừa bị hải tặc khủng bố, nên sau đó, ông phải đóng cửa trường (mà ông là Hiệu trưởng), dọn về Pondicherry (Ấn Độ). Khi t́nh h́nh khả quan hơn, ông trở lại Hà Tiên. Lần trở lại nầy, năm 1774, ông được trao chức tổng quản giáo hội vùng Nam Kỳ, Căm Bốt và Chàm, với tước vị là Giám Mục d' Adran (Evêque d'Adran, Việt Nam gọi ông là Giám Mục Bá-Đa-Lộc).

Năm 1778, hải tặc Căm Bốt triệt hạ tỉnh đạo Hà Tiên, Đức Cha Bá-Đa-Lộc phải rút về Sài G̣n, cư ngụ tại tư dinh Hoàng Tử Nguyễn Ánh. Năm 1782, Tây Sơn khởi nghĩa gây ra nhiều vụ tàn sát ở Sài G̣n. Sau khi vua cha bị giết hại, Nguyễn Ánh lên ngôi, cầu viện Xiêm La (Siam), nhưng quân Xiêm bị Tây Sơn đánh đại bại năm 1785. Nguyễn Ánh quay sang cầu viện Pháp qua trung gian của Giám Mục Bá-Đa-Lộc.

Năm 1786, Bá-Đa-Lộc mang ấn tín của vua Nam Kỳ (tức chúa Nguyễn Ánh) cùng Hoàng tử Nguyễn Cảnh rời Hà Tiên qua Pháp. Phái đoàn tới cảng Lorient ngày 26 tháng 02 năm 1787. Ngày 16 tháng 5, vua Louis XVI tiếp phái đoàn tại lâu đài Versailles. Một thỏa ước được kư kết giữa hai vương quốc tại Versailles ngày 28 tháng 11 năm đó, giữa Bá tước de Montmorin, Bộ trưởng Ngoại Giao Pháp quốc, và Giám Mục Bá-Đa-Lộc, Đặc sứ toàn quyền của vua Nam Kỳ.

Nhưng bản thỏa ước nầy sau đó đă không được áp dụng. Bá tước De Conway, Thống Đốc Pháp tại các lănh địa thuộc Ấn Độ đă từ chối thi hành thỏa ước.

Chờ ở Pondicherry khá lâu, Giám Mục Bá-Đa-Lộc rất nóng ruột. Rốt cuộc, ông từ chối sự giúp đỡ của người Anh (rất bất lợi), tự thành lập một lực lượng cứu viện Nguyễn Ánh, gồm 2 tàu chiến với một nhóm chuyên viên dân sự, quân sự và binh sĩ cùng vũ khí, đạn dược, đổ bộ vào Sài G̣n ngày 14 tháng 7 năm 1789. Lực lượng nầy tuy không hùng hậu nhưng đă gây phấn khởi cho Nguyễn Ánh. Ông lấy lại thế tấn công đánh Tây Sơn (lúc đó, lực lượng chính của Tây Sơn đang bị quân Tàu cầm chân tại Bắc Kỳ), và từ đó đi đến chỗ thống nhất Nam Bắc và lên ngôi Hoàng đế, lấy hiệu Gia Long (1802).

Đức Cha Bá-Đa-Lộc mất v́ bạo bệnh tại Quy Nhơn ngày 09 tháng 10 năm 1799. V́ đă có thời làm Thủ tướng cho nhà vua nên tang lễ của Đức Cha đă được vua Gia Long cho cử hành trọng thể theo nghi lễ quốc táng tại Sài G̣n ngày 16 tháng 12 năm 1799. Mộ của ông được gọi là Lăng Cha Cả.

Paris, tháng 9 năm 2000,

KQ. Vũ Thượng Văn

Nguồn Ky Sư